Categorie: Wetgeving & praktijk
Voor wie: (ZZP-)brandwachten · opdrachtgevers
Leestijd: ± 4 minuten
Brandwacht aanwezig zijn is iets anders dan verantwoordelijkheid dragen
In de praktijk worden brandwachten steeds vaker ingezet via bureaus of tussenpartijen. Dat biedt opdrachtgevers gemak en continuiteit, maar roept ook een fundamentele vraag op:
Wat betekent die inzet juridisch en professioneel voor de brandwacht zelf?
Deze kennisbijdrage geeft duiding bij de verschillen tussen aanwezigheid, bevoegdheid en verantwoordelijkheid - zonder oordeel, maar met oog voor de praktijk.
Kernbegrip: aanwezigheid ≠ bevoegdheid
Veel brandwachten werken onder overeenkomsten waarin hun rol formeel is beperkt tot:
- toezicht houden
- signaleren
- rapporteren
Beslissingsbevoegdheid, stoprecht of mandaat om in te grijpen ontbreekt daarbij vaak expliciet.
Dat kan leiden tot een spanningsveld:
- de brandwacht wordt ingezet als veiligheidsprofessional
- de omgeving gaat ervan uit dat veiligheid "geregeld" is
- maar de brandwacht mag formeel niet handelen
Professioneel voelt dit ongemakkelijk. Juridisch kan het relevant worden.
Hoe wordt verantwoordelijkheid beoordeeld?
Bij incidenten wordt niet uitsluitend gekeken naar contracten, maar ook naar de feitelijke rol en deskundigheid van betrokkenen. Daarbij spelen vragen als:
- Wat mocht redelijkerwijs verwacht worden van iemand met deze expertise?
- Was er sprake van een zichtbaar of voorzienbaar risico?
- Bestond er feitelijk een mogelijkheid om te handelen of te escaleren?
Dit wordt in juridische zin aangeduid als professionele zorgplicht. Die ontstaat niet door functietitels, maar door kennis, ervaring en aanwezigheid.
Aansprakelijkheidsbeperkingen: nuttig maar niet absoluut
Overeenkomsten bevatten vaak bepalingen over aansprakelijkheidsbeperking. Dat is gebruikelijk. Tegelijkertijd is het belangrijk om te weten dat:
- aansprakelijkheidsbeperkingen doorgaans niet gelden bij opzet of bewuste roekeloosheid
- bij ernstige schade of letsel in de regel wordt gekeken naar individueel handelen of nalaten
- strafrechtelijke beoordeling losstaat van civielrechtelijke contractafspraken
Dat betekent dat een brandwacht, ondanks contractuele beperkingen, toch persoonlijk in beeld kan komen als achteraf wordt geoordeeld dat ingrijpen verwacht mocht worden.
Waar zit het grootste risico?
Het grootste risico ontstaat wanneer:
- een brandwacht wel als veiligheidsmaatregel wordt ingezet,
- maar geen expliciete bevoegdheden heeft om die rol waar te maken.
Dat is geen kwestie van onwil of nalatigheid, maar van onduidelijke rolafbakening. In dat geval kan achteraf sprake zijn van wat wordt aangeduid als schijnveiligheid.
Wat helpt in de praktijk?
Heldere afspraken vooraf verkleinen risico's voor alle partijen. Denk aan:
- expliciet vastgelegd mandaat of stopbevoegdheid
- duidelijke escalatielijnen
- vastgelegde verantwoordelijkheidsverdeling tussen opdrachtgever, bureau en professional
- afspraken die niet alleen op papier bestaan, maar ook in de praktijk worden toegepast
Dit beschermt zowel opdrachtgevers als brandwachten.
Samenvatting
- Aanwezigheid alleen is geen verantwoordelijkheid
- Professionele zorgplicht wordt beoordeeld op deskundigheid en feitelijke rol
- Contractuele beperkingen bieden geen absolute bescherming
- Onduidelijke rolverdeling vergroot persoonlijk risico
- Heldere inrichting van bevoegdheden en verantwoordelijkheden is essentieel in een vakgebied waar veiligheid centraal staat
ProBrandwacht - Kennisbank
Informatie en duiding voor brandwachten en opdrachtgevers in een veranderende praktijk.
Aan een transparante en toekomstbestendige manier van samenwerken wordt gewerkt.